Małgorzata Gołota w książce “Nienawiść. Historie z dzieciństwa” analizuje przemoc rówieśniczą i jej wpływ na psychikę dzieci. Recenzja z perspektywy psychologicznej podkreśla wagę zrozumienia tych mechanizmów i konieczność interwencji.
Książka miała premierę 28.08.2024, została wydana nakładem Wydawnictwa Filia.
“Nienawiść. Historie z dzieciństwa” czyli historie o przemocy
Małgorzata Gołota w swojej książce “Nienawiść. Historie z dzieciństwa” podejmuje jeden z najtrudniejszych i najbardziej palących tematów współczesności: przemoc rówieśniczą i jej wpływ na psychikę dziecka.
Szczególnie istotny jest rozdział, w którym autorka prowadzi rozmowę z psycholożką, analizującą mechanizmy działania przemocy na człowieka. W tym miejscu książka zyskuje wyjątkową wartość psychologiczną, ukazując destrukcyjne procesy, jakie przemoc wywołuje na poziomie psychicznym i emocjonalnym.
Choć oczywiście inni specjaliści i specjalistki, jak np. dr hab. Jacek Pyżalski również wnoszą wiele wartości w te pozycję, wspomionając o bardzo prostych, choć niekoniecznie łatwych rozwiązaniach dotyczących przemocy:
Zamiast zatem skupiać się na reagowaniu na przemoc rówieśniczą, powinniśmy koncentrować się na budowaniu warunków sprzyjających tworzeniu się więzi między ludźmi. Najlepszym sposobem przeciwdziałania przemocy okazuje się budowanie jej przeciwwagi, którą nie jest brak przemocy, tylko wspólnota.
Pyżalski, J. (2024). W Nienawiść. Historie z dzieciństwa (M. Gołota, Red.). Wydawnictwo Filia.
Jakie są mechanizmy przemocy?
Przemoc, zarówno fizyczna, jak i psychiczna, wprowadza dziecko w świat izolacji, wstydu i bezsilności. Ten obszar dotyczący przemocy, szczególnie wyróżnia się, gdy autorka książki “Nienawiść. Historie z dzieciństwa”, korzystając z wiedzy ekspertów, takich jak prof. Jacek Pyżalski, dr Magdalena Śniegulska, dr Radosław Kaczan i Łukasz Wojtasik, przybliża czytelnikom subtelne, choć głęboko destrukcyjne procesy, jakie zachodzą w psychice dziecka doświadczającego przemocy.
Przemoc psychiczna, zwłaszcza w formie hejtu i bullyingu, które dziś są powszechnymi formami nękania, prowadzi do poczucia utraty kontroli nad własnym życiem oraz obniżenia poczucia własnej wartości. Eksperci i ekspertki omawiają, w jaki sposób przemoc ta niszczy struktury emocjonalne dziecka i jak ważna jest wczesna interwencja, zarówno w szkole, jak i w rodzinie.
Bardzo ważne słowa na temat przemocy doświadczanej w internecie wypowiada Łukasz Wojtasik:
[w internecie] Nawet jednorazowy akt przemocy w sieci staje się doświadczeniem wielokrotnej krzywdy. Do tego przed takimi sytuacjami nie da się uciec, schować. Przemoc eskaluje, niezależnie od tego, czy osoba pokrzywdzona w tym uczestniczy czy nie. Poczucie bezsilności, bezradności i upokorzenia jest przez ofiary krzywdzenia online opisywane często jako o wiele boleśniejsze niż przemoc fizyczna.
Wojtasik, Ł. (2024). W Nienawiść. Historie z dzieciństwa (M. Gołota, Red.). Wydawnictwo Filia.
Samotność – jeden z głównych czynników przemocy
Rozmowa w książce kładzie również nacisk na samotność jako jedną z kluczowych przyczyn eskalacji przemocy rówieśniczej. Dzieci, które czują się wyobcowane, stają się bardziej podatne na stawanie się ofiarami przemocy, ale także na zostanie jej sprawcami.
Eksperci i ekspertki, z którymi rozmawiała autorka książki, wyjaśniają, że przemoc często wynika z braku zrozumienia i odpowiedniego wsparcia emocjonalnego. Problem pogłębia się, gdy dzieci – zarówno ofiary, jak i sprawcy – nie mają dostępu do profesjonalnej pomocy ani możliwości szczerego wyrażenia swoich emocji.
Bardzo często dzieci nie mają podstawowej edukacji dotyczącej tego czym są emocje, jak je wyrażać, a przede wszystkim co zrobić, kiedy pojawiają się emocje trudne. pięknie wpuoina o tym Katarzyna Rutkowska:
K. R.: Żyć ze złością – tak jak z innymi uczuciami – trzeba się nauczyć: oddychanie, danie sobie czasu, odizolowanie się, powiedzenie „potrzebuję chwili, ciszy”, to wszystko cudowne narzędzia, które doskonale się sprawdzają. Ale u młodszych dzieci, do czwartego, piątego roku życia, tym bezpiecznym sposobem z powodzeniem może być nawet słynne rzucanie się na podłogę. W gruncie rzeczy nie ma w tym nic złego, niech ono się kładzie na tę podłogę, tylko trzeba uważać, żeby było cały czas na odpowiednim pod- łożu, bo uderzenie głową w podłogę czy w ścianę może być dla niego niebezpieczne. Po ukończeniu piątego roku życia dzieci zaczynają już więcej rozumieć, można więc z nimi więcej rozmawiać, wyjaśniać ciąg przyczynowo- -skutkowy.
Rutkowska, K. (2024). W Nienawiść. Historie z dzieciństwa (M. Gołota, Red.). Wydawnictwo Filia.
Trauma i jej długofalowe skutki
Z psychologicznej perspektywy, w części książki dotyczącej traumy i jej skutków, istotne jest podkreślenie, że niewłaściwie zarządzana trauma wynikająca z przemocy rówieśniczej może prowadzić do poważnych trudności psychicznych, takich jak depresja, zaburzenia lękowe, a w skrajnych przypadkach nawet do prób samobójczych.
Wskazuje się również na konieczność wsparcia psychoterapeutycznego, które może pomóc dzieciom i młodzieży przetworzyć traumatyczne doświadczenia. Wielokrotnie okazuje się, ze w takiej sytuacji wsparcia potrzebują również rodzice. Nie wiedzą jak działać w obliczu takich sytuacji, jak rzeczywiście wspierać dziecko, zamiast wchodzić w pocieszenie, które często nic nie daje, a bywa, że pogarsza sprawę.
Gdy jedna osoba doświadcza przemocy, cały system ponosi tego konsekwencje – osoby bliskie z rodziny, jak i spoza rodziny. Dlatego temat przemocy, to temat który dotyczy nas wszystkich. Nawet jeśli przemoc nie dotyka nas bezpośrednio, dotyka nas pośrednio. Wówczas również trzeba ten temat zaopiekować. Dość dobrze opisuje to Łukasz Wojtasik:
Konsekwencje hejtu są uzależnione od tego, czy zostanie on ujawniony, a także od reakcji na tę formę przemocy świadków i poinformowanych osób. Szybka reakcja, pomoc rodziców lub innych bliskich dorosłych mogą zapobiec eskalacji negatywnych skutków tego zjawiska. Za to umniejszanie hejtowi i brak reakcji otocze- nia przeciwnie – pogłębiają krzywdę.
Wojtasik, Ł. (2024). W Nienawiść. Historie z dzieciństwa (M. Gołota, Red.). Wydawnictwo Filia.
Ekspertki i eksperci w książce “Nienawiść. Historie z dzieciństwa”
W książce wyspowiadają się ekspertki i eksperci, zajmujący się różnymi obszarami dotyczącymi przemocy czy psychologicznego funkcjonowania człowieka:
- Prof. Jacek Pyżalski
- Dr Radosław Kaczan
- Barbara Barteczka-Eckert
- Katarzyna Rutkowska
- Dr Magdalena Śniegulska
- Łukasz Wojtasik
- Dr Katarzyna Garwol
Podsumowanie
Książka Małgorzaty Gołoty, dzięki rozmowom z takimi ekspertami jak prof. Jacek Pyżalski, dr Radosław Kaczan, dr Magdalena Śniegulska i Łukasz Wojtasik, dostarcza cennych narzędzi do zrozumienia przemocy rówieśniczej. Podkreśla również, że walka z jej skutkami wymaga współpracy między szkołami, rodzinami i profesjonalistami z dziedziny psychologii. Rozdział o mechanizmach przemocy dostarcza kluczowych wniosków, które mogą stanowić fundament do lepszego zrozumienia i skuteczniejszego przeciwdziałania temu zjawisku w przyszłości.
Nie bez znaczenie są także te rozdziały, w który autorka rozmawia z osobami, które doświadczyły przemocy. W tych rozdziałach czytamy o rzeczywistych sytuacjach, odczuciach, emocjach i zachowaniach, które narodziły się na ich kanwie. Wszystkie związane z doświadczeniem przemocy. Wiele do myślenia powinny nam dać wypowiedzi osób, które mówią, ze dorośli (nauczyciele, rodzicE) doskonale zdarzali sobie sprawę z tego, że problem przemocy istnieje. Bagatelizowali to, umniejszali temu lub szydzili z osoby, która tej przemocy doświadczała.
Mało tego – w jednym z tych rozdziałów okazuje się, ze dorosły nie tylko nie wspiera, a taka może być sprawcą. Przykładowo dorosły w roli nauczyciela. Wcale nie są to odosobnione przypadki.
Te historie to obraz tego, jak my – dorośli, zawodzimy osoby młode, dzieci. Jak nie spełniamy swojej roli społecznej, zawodowej czy rodzicielskiej.
