Zmiana danych metrykalnych bez konieczności pozywania rodziców? To przełom w polskim prawie, który wpływa na komfort psychiczny i życiowe decyzje osób transpłciowych.
Koniec z pozywaniem rodziców – w czym rzecz?
W Polsce osoby transpłciowe przez wiele lat musiały pozywać swoich rodziców w celu dokonania metrykalnej korekty płci. Ta procedura była nie tylko obciążeniem emocjonalnym, a także w wielu przypadkach stanowiła barierę uniemożliwiającą przeprowadzenie procesu korekty.
Bardzo cieszy mnie zatem wiadomość, że zgodnie z najnowszym orzecznictwem, nie ma już takiej konieczności. Co to oznacza dla osób transpłciowych i jakie są konsekwencje psychologiczne tej zmiany?
Aktualna procedura metrykalnej korekty płci w Polsce
Dotychczas osoby chcące skorygować swoje dane metrykalne musiały składać pozew przeciwko swoim rodzicom. Było to konieczne, aby potwierdzić, że ich płeć nadana przy urodzeniu nie jest zgodna z ich rzeczywistą tożsamością płciową. Procedura ta budziła wiele kontrowersji, szczególnie w przypadkach, gdy relacje rodzinne były trudne lub kontakt z rodzicami był zerwany.
Jak taki proces może wyglądać wiesz się z reportażu Leonarda Osiadło “Leo przeciwko Polsce” – bardzo polecam poczytać i posłuchać. Reportaż składa się z kilku części i polecam zapoznać się ze wszystkimi.
Obecnie, zgodnie z uchwałą Sądu Najwyższego z 2025 roku, proces ten może odbywać się w trybie nieprocesowym. Oznacza to, że osoba transpłciowa składa wniosek do sądu i nie musi pozywać swoich rodziców. Sąd ocenia wniosek na podstawie dostarczonej dokumentacji, takiej jak zaświadczenie lekarskie *”potwierdzające” transpłciowość, oraz przeprowadza postępowanie dowodowe.
*”potwierdzają” – wskazuje na to, że osoba chcąca dokonać korekty jest świadoma swojej decyzji. Zakłada się, że nie doświadcza zaburzenia lub choroby, która mogłaby wpływać na zaburzony obraz siebie w obszarze tożsamości płciowej. W rzeczywistości nikt poza samą osobą zainteresowaną nie może stwierdzić transpłciowości – jej się nie diagnozuje.
Znaczenie tej zmiany dla dobrostanu psychicznego
Zmiana ta ma ogromne znaczenie dla zdrowia psychicznego osób transpłciowych. Korekta płci jest kluczowym elementem procesu afirmacji tożsamości. Każda przeszkoda prawna może powodować stres, poczucie bezradności oraz stanowić zagrożenie dla zdrowia psychicznego, a nawet życia.
Według badań naukowych osoby transpłciowe doświadczają wyższego poziomu depresji i lęku niż osoby cispłciowe. Często wynika to z barier prawnych, dyskryminacji i braku wsparcia społecznego. Eliminacja konieczności pozywania rodziców pozwala uniknąć niepotrzebnych konfliktów rodzinnych i ogranicza dodatkowe obciążenia emocjonalne.
Dlaczego ta zmiana jest krokiem w dobrym kierunku?
- Zmniejszenie obciążenia emocjonalnego – osoby transpłciowe nie muszą konfrontować się z rodzicami w sądzie, co często bywa traumatycznym doświadczeniem.
- Przyspieszenie procesu – sądy nie muszą angażować stron trzecich, co może skrócić czas oczekiwania na decyzję.
- Większa zgodność z prawami człowieka – Polska dostosowuje swoje procedury do standardów międzynarodowych, w tym zaleceń Rady Europy dotyczących praw osób transpłciowych.
Wyzwania i przyszłość regulacji
Mimo tej pozytywnej zmiany, proces metrykalnej korekty płci w Polsce wciąż nie jest w pełni zautomatyzowany i prosty. W przeciwieństwie do krajów takich jak Dania czy Malta, gdzie metrykalna korekta płci jest możliwa na podstawie samej deklaracji osoby zainteresowanej, w Polsce nadal wymagane jest postępowanie sądowe.
Przyszłe zmiany powinny iść w kierunku ułatwienia procedur oraz uznania tożsamości płciowej na podstawie samoidentyfikacji, co rekomendują organizacje zajmujące się prawami człowieka, takie jak ILGA-Europe czy Amnesty International.
Podsumowanie
Brak konieczności pozywania rodziców w przypadku korekty metrykalnej płci to krok milowy dla osób transpłciowych w Polsce. Jest to zmiana, która ogranicza stres, upraszcza procedury i przybliża nas do standardów międzynarodowych.
Jako psycholożka i w trakcie certyfikacji na seksuolożkę kliniczna i ekspertkę s.ks coachingu, mogę z całą pewnością powiedzieć, że takie decyzje mają realny wpływ na poprawę dobrostanu psychicznego osób transpłciowych, redukując ich narażenie na traumatyczne doświadczenia związane z procedurami prawnymi.
Bibliografia
- Prawo.pl: Postępowanie nieprocesowe w sprawach korekty płci
- Bockting, W. O., et al. (2016). “Psychosocial impact of gender identity transitions.” American Psychologist, 71(3), 180-190.
- Hendricks, M. L., & Testa, R. J. (2012). “A conceptual framework for clinical work with transgender and gender nonconforming clients: An adaptation of the minority stress model.” Professional Psychology: Research and Practice, 43(5), 460-467.
