Dokument Six Schizophrenic Brothers ukazuje historię rodziny, w której aż sześciu braci zmagało się ze schizofrenią. Jako psycholożka widzę w nim nie tylko opowieść o tragedii. A także ważny głos w dyskusji o stygmatyzacji, leczeniu i wsparciu osób zmagających się z tą chorobą.
Zbyt duży nacisk na sensację
Jednym z głównych problemów filmu jest nadmierna teatralizacja. Reżyserzy korzystają z dramatycznych rekonstrukcji, efektów komputerowych (np. płonące fotografie, tłuczone szkło, rozbite lustra), co ma podkreślić chaos i dramat. A w praktyce przypomina raczej estetykę thrillera niż dokumentu edukacyjnego.
Tego typu zabiegi mogą wzmacniać lęk przed schizofrenią, zamiast pomagać zrozumieć jej naturę. Badania wskazują, że media mają istotny wpływ na stygmatyzację chorób psychicznych. Osoby z diagnozą schizofrenii są często postrzegane jako niebezpieczne, mimo że statystycznie częściej stają się ofiarami niż sprawcami przemocy. Film, zamiast dekonstruować te mity, miejscami je utrwala.
Brak kluczowych kontekstów psychologicznych
Film Six Schizophrenic Brothers koncentruje się na opisie życia braci Galvinów. Pomija jednak wyjaśnienie istotnych mechanizmów psychopatologicznych, które mogłyby przybliżyć widzom realne doświadczenie schizofrenii. Najbardziej jaskrawym przykładem jest anosognozja, czyli brak świadomości choroby. To zjawisko dotyczy nawet 50–60% osób chorujących na schizofrenię. Jest jednym z głównych powodów, dla których pacjenci nie podejmują lub przerywają leczenie. Nie wynika to z „wyboru” czy „nieodpowiedzialności”. Jest to objaw związany z dysfunkcjami neurobiologicznymi w obszarach mózgu odpowiedzialnych za wgląd i autorefleksję.
Brak tego wyjaśnienia sprawia, że dokument sugeruje, iż bracia odrzucali leczenie z własnej woli. Może to prowadzić do błędnych i krzywdzących wniosków. W praktyce klinicznej wiemy, że anosognozja jest jednym z najtrudniejszych wyzwań w pracy z osobami chorującymi na schizofrenię. Wymaga szczególnego podejścia terapeutycznego oraz wsparcia systemowego.
Dodatkowo film nie wprowadza wątku heterogeniczności schizofrenii – zaburzenie to nie jest jednorodne, a objawy różnią się u poszczególnych osób. Bracia Galvinowie doświadczali różnych form psychozy: od nasilonych urojeń i omamów po wycofanie społeczne i dezorganizację myślenia. Z naukowego punktu widzenia warto byłoby zaznaczyć, że schizofrenia obejmuje spektrum objawów pozytywnych (np. halucynacje, urojenia), negatywnych (np. spłycenie emocji, apatia) i poznawczych (np. trudności z pamięcią roboczą), które w różny sposób wpływają na codzienne funkcjonowanie.
Brak odniesienia do tych kluczowych aspektów psychologicznych sprawia, że osoby oglądające otrzymują obraz uproszczony, a momentami wręcz sensacyjny. Tymczasem edukacyjna wartość dokumentu mogłaby wzrosnąć, gdyby narracja została uzupełniona o wyjaśnienia dotyczące przyczyn trudności w leczeniu, złożoności objawów i wpływu schizofrenii na rodzinny system wsparcia.
Głos rodziny, jednak bez równowagi
Jedną z mocnych stron dokumentu jest wprowadzenie głosu sióstr Galvinów, które opowiadają o dzieciństwie spędzonym w cieniu choroby braci. Szczególnie najmłodsza siostra, Lindsay Galvin Rauch, odgrywa ważną rolę w walce ze stygmatyzacją schizofrenii i w opiece nad chorymi. Jednak film nie daje jej wystarczającej przestrzeni, by opowiedzieć o własnej walce i perspektywie. Skupia się raczej na dramatyzacji choroby braci niż na refleksji o tym, jak rodzina radziła sobie przez dekady w kontekście braku wsparcia systemowego i ograniczeń psychiatrii XX wieku.
Tymczasem badania pokazują, że systemowe wsparcie rodzin – psychoedukacja, grupy wsparcia, programy interwencji – znacząco poprawiają rokowanie osób z diagnozą schizofrenii. Ten kontekst w filmie jest ledwie zaznaczony.
Perspektywa psychoterapeutyczna
Z perspektywy psychoterapeutycznej, dokument pozostawia poczucie niedosytu. Zamiast ułatwiać zrozumienie schizofrenii, skupia się na dramaturgii. Brakuje w nim wyjaśnienia, jak objawy (omamy, urojenia, dezorganizacja myślenia) wpływają na codzienność i funkcjonowanie osoby chorującej.
Nie ma też pogłębionej refleksji nad możliwościami terapeutycznymi – od klasycznej farmakoterapii po nowoczesne podejścia, jak terapia poznawczo-behawioralna dla psychoz (CBTp) czy programy wczesnej interwencji.
Z filmu nie dowiadujemy się również, że schizofrenia jest chorobą przewlekłą, jednak dzięki leczeniu i wsparciu wiele osób może prowadzić satysfakcjonujące życie. Zabrakło więc narracji równoważącej dramatyzację codziennymi przykładami odbudowywania relacji, nadziei i życia poza chorobą.
Dla kogo jest ten film?
Six Schizophrenic Brothers to film, który może zainteresować osoby szukające historii rodzinnych dramatów, jednak dla osób z branży wsparcia zdrowia psychicznego i osób bliskich osób chorujących, pozostawia niedosyt, wprowadza w błędny sposób postrzegania choroby oraz nie podejmuje pewnych tematów w ogóle. Zamiast obalać stereotypy, miejscami je wzmacnia. Zamiast edukować, wybiera widowiskowość.
Z punktu widzenia psycholożki – warto film obejrzeć, jednak koniecznie z krytycznym dystansem. Jeśli traktujemy go jako źródło wiedzy o schizofrenii, musimy pamiętać, że kluczowe aspekty – jak anosognozja, znaczenie wsparcia rodzinnego czy skuteczność terapii – zostały pominięte. Dokument budzi emocje, jednak nie daje pełnego obrazu życia z chorobą.
Bibliografia
- Amador, X. F., & David, A. S. (Eds.). (2004). Insight and psychosis: Awareness of illness in schizophrenia and related disorders. Oxford University Press.
- Angermeyer, M. C., & Dietrich, S. (2006). Public beliefs about and attitudes towards people with mental illness: A review of population studies. Acta Psychiatrica Scandinavica, 113(3), 163–179.
- Garety, P. A., Fowler, D. G., Freeman, D., Bebbington, P., Dunn, G., & Kuipers, E. (2008). Cognitive–behavioural therapy for medication-resistant symptoms of schizophrenia: Randomised controlled trial. British Journal of Psychiatry, 183(2), 144–150.
- Gershon, E. S., DeLisi, L. E., Hamovit, J., Guroff, J. J., Maxwell, M. E., Schreiber, J., … & Nurnberger, J. I. (1988). A controlled family study of chronic psychoses. Archives of General Psychiatry, 45(4), 328–336.
- Pharoah, F., Mari, J., Rathbone, J., & Wong, W. (2010). Family intervention for schizophrenia. Cochrane Database of Systematic Reviews, 2010(12), CD000088.
