W dzisiejszych czasach coraz więcej osób odczuwa chroniczne zmęczenie i wyczerpanie. Cal Newport, wnikliwie analizuje, dlaczego współczesny styl życia prowadzi do takiego stanu i jak możemy temu przeciwdziałać. Jego wnioski są oparte na badaniach naukowych oraz głębokim zrozumieniu mechanizmów poznawczych człowieka.
Era wyczerpania i jej główna sprawczyni- epidemia rozproszenia
Jednym z kluczowych czynników wpływających na naszą zdolność do skupienia i regeneracji jest “epidemia rozproszenia”. Newport wskazuje, że nieustanna obecność technologii cyfrowych, takich jak media społecznościowe, poczta elektroniczna czy powiadomienia, sprawia, że nasza uwaga jest stale fragmentaryzowana. To zjawisko prowadzi do tzw. attention residue — resztek uwagi pozostających po poprzednich zadaniach, co uniemożliwia głębokie skupienie.
Rozproszenie to ma również długoterminowe skutki: nasz mózg uczy się operować w trybie powierzchownym, co obniża naszą zdolność do koncentracji na bardziej wymagających zadaniach. Badania przeprowadzone przez Rosen i wsp. wykazały, że przeciętny pracownik przełącza się między zadaniami co 3 minuty, co generuje dodatkowy stres poznawczy.
Brak regeneracji
W kulturze, w której praca nie ma jasno określonych granic czasowych, a technologie wymuszają stałą dostępność, prawdziwy odpoczynek staje się rzadkością. Newport podkreśla, że często mylimy bierny relaks, np. przeglądanie medii społecznościowych, z aktywną regeneracją umysłu. Tymczasem to właśnie aktywności takie jak spacer, medytacja czy czas spędzony na łonie natury mają kluczowe znaczenie dla odzyskania energii psychicznej.
Często powtarzanym mitem jest przekonanie, że szybkie oderwanie się od pracy na rzecz przeglądania medii społecznościowych pozwala na regenerację. Badania Huntera i wsp. pokazują, że takie praktyki jedynie pogłębiają uczucie wyczerpania, ponieważ nie pozwalają mózgowi naprawdę odpocząć.
Przeładowanie informacyjne
Kolejnym problemem stanowi nadmiar informacji, z którym mierzymy się na co dzień. Liczba e-maili, artykułów, powiadomień i treści do przeczytania znacznie przewyższa zdolności poznawcze człowieka. Jak pokazują badania Bawdena i Robinsona, świadomość nieprzerwanego napływu informacji prowadzi do tzw. szumu informacyjnego, który nie tylko wyczerpuje nasze zasoby, a także obniża jakość i trafność podejmowanych decyzji.
Praca nie dająca spełnienia i poczucia sensu
Newport wskazuje, że współczesny świat pracy koncentruje się na mierzalnych wynikach, takich jak liczba wysłanych e-maili, spotkań czy godzin pracy, co często odbywa się kosztem prawdziwej wartości twórczej. Praca pozbawiona poczucia sensu i celu prowadzi do wypalenia zawodowego, co potwierdzają badania Maslach i Leitera. Zgodnie z nimi, brak odczuwania sensu z wykonywanej pracy jest jednym z głównych czynników wywołujących wypalenie.
Ponadto wart pamiętać o powiedzeniu “Co karmi Twoją duszę to karmi Twój umysł”. Oznacza to, że potrzebujemy w życiu takich czynności, które są dla ważne, mają dla nas sens, bo dzięki nim zachowujemy drowie psychiczne, jednocześnie zmniejszając ryzyko wypalenia zawodowego.
Era wyczerpania – jak sobie w niej pomóc?
Aby przeciwdziałać efektom “ery wyczerpania”, Newport proponuje powrót do stylu pracy opartego na głębokim skupieniu oraz minimalizowaniu rozproszeń:
- Minimalizm cyfrowy:
- świadome ograniczanie korzystania z technologii do tych narzędzi, które rzeczywiście wspierają nasze wartości i cele.
- przykładem może być określanie konkretnych godzin na przeglądanie poczty czy korzystanie z mediów społecznościowych (czas minimalny!).
- Bloki głębokiej pracy:
- wyznaczenie dedykowanych godzin na pracę bez rozpraszaczy. Badania Huntera i wsp. pokazują, że okresy intensywnej koncentracji poprawiają nie tylko jakość pracy, a także poczucie spełnienia.
- Odpoczynek umysłowy:
- wprowadzenie aktywności regeneracyjnych, takich jak medytacja, spacery czy czas spędzony na hobby offline, które pozwalają mózgowi na prawdziwy odpoczynek.
- rekomenduje się szczególnie przerwy bez elektroniki, co potwierdzają badania Wu i wsp., sugerujące, że nawet krótkie przerwy na łonie natury znacznie zmniejszają poziom kortyzolu w organizmie. Więcej na tem temat dowiesz się z artykułu Stres i nerwy – jak sobie z nimi radzić? Shinrin-Youku.
- Poszukiwanie sensu w pracy:
- refleksja nad wartościami i celami, jakie przyświecają naszej pracy, może pomóc odnaleźć w niej większe znaczenie i satysfakcję.
- warto również rozwijać umiejętności, które pomagają w lepszym zarządzaniu czasem i priorytetami.
Podsumowanie
Era wyczerpania, o której w swojej analizie wspomina Cal Newport, jest wynikiem współczesnego stylu życia i pracy zdominowanego przez technologię oraz brak jasno określonych granic między pracą a regeneracją.
Rozwiązaniem jest świadome zarządzanie uwagą i innymi zasobami, z uwzględniam tego, ze nasz mózg ewolucyjnie nie został stworzony do odbierania takiej ilości bodźców w ciągu dobry. Ważne jest także wprowadzanie praktyk minimalizujących rozproszenia. Przełamanie cyklu wypalenia może być pierwszym krokiem do odzyskania zarówno produktywności, jak i satysfakcji z codziennego życia.
Bibliografia
- Bawden, D., & Robinson, L. (2009). The dark side of information: Overload, anxiety and other paradoxes and pathologies. Journal of Information Science, 35(2), 180-191.
- Hunter, E. M., Clark, M. A., & Carlson, D. S. (2021). Violating work-family boundaries: Reactions to interruptions at work and home. Journal of Management, 47(4), 927-955.
- Maslach, C., & Leiter, M. P. (2016). Understanding the burnout experience: Recent research and its implications for psychiatry. World Psychiatry, 15(2), 103-111.
- Newport, C. (2016). Deep Work: Rules for Focused Success in a Distracted World. Grand Central Publishing.
- Newport, C. (2019). Digital Minimalism: Choosing a Focused Life in a Noisy World. Portfolio.
- Rosen, C., Carrier, L. M., & Cheever, N. A. (2019). Facebook and texting made me do it: Media-induced task-switching while studying. Computers in Human Behavior, 29(3), 948-958.
- Wu, Y., Dang, J., King, R. B., & Deng, S. (2022). The restorative effects of brief exposure to nature on stress recovery and cognitive performance: A meta-analysis. Frontiers in Psychology, 13, 759874.
