“Professor Marston and the Wonder Women” to film pokazany z perspektywy psychologii i seksuologii. Wyróżnia się uważnością na złożoność relacji wieloosobowych. Realistycznie ukazuje dynamikę zgody oraz subtelne kwestie autonomii i władzy. Nie idealizuje poliamorii i jej nie demonizuje. Zamiast schematów proponuje opowieść o ludziach, którzy pracują nad relacją. W świetle współczesnych badań to klucz do zdrowego funkcjonowania CNM, czyli konsensualnej niemonogamii.
Relacja jako proces, nie „decyzja”
Film bardzo precyzyjnie pokazuje, że relacja wieloosobowa nie „zaczyna się” w jednym momencie, lecz rozwija stopniowo, w odpowiedzi na emocje, potrzeby i wątpliwości każdej osoby. To zgodne z badaniami nad CNM (Gupta et al., 2023), które podkreślają, że relacje wielopartnerowe wymagają:
- elastyczności i gotowości do renegocjacji,
- wysokiej kompetencji komunikacyjnej, w tym ujawniania emocji i potrzeb,
- świadomości indywidualnych granic,
- obecności ambiwalencji, która nie oznacza disfunkcji, ale naturalny element adaptacji.
Film odchodzi od schematu „zdecydowali się na poliamorię i wszystko jest jasne”, zamiast tego pokazując proces dostrajania się: od fascynacji, przez niepewność, po bardziej stabilne, jednak nadal dynamiczne współistnienie. Taka perspektywa jest spójna z kliniczną praktyką, w której relacje CNM kształtują się poprzez cykliczne przechodzenie przez fazy emocjonalnej bliskości, napięcia i ponownego zbliżenia.
Co istotne, film unieważnia dwie kulturowe fantazje:
– że poliamoria jest „utopią bez zazdrości”,
– że poliamoria jest „z definicji destrukcyjna”.
Pokazuje realnych ludzi – ze złożonością, autentycznymi emocjami i wysiłkiem wkładanym w budowanie relacji.
Temat zgody: dynamiczny, realny, psychologicznie spójny
Film przedstawia temat zgody (z j. ang. consent) w sposób zgodny ze współczesnym paradygmatem seksuologicznym i badaniami Scoats (2021), traktując zgodę jako proces, nie jednorazową deklarację. Widać to poprzez:
- wielokrotne sprawdzanie, czy każda osoba nadal czuje się komfortowo,
- możliwość wycofania zgody bez karania i obwiniania,
- rozmowy nie tylko o seksualności, a również o emocjonalnych konsekwencjach relacji,
- obecność niejasności, milczenia, zawahania, które są częścią realnych relacji.
Z perspektywy psychologicznej ważne jest to, że film nie unika scen, gdzie komunikacja jest trudna lub częściowo niewerbalna. To oddaje prawdę o zgodzie w relacjach – nie zawsze jest ona jednoznaczna, choć kluczowe jest to, jak osoby partnerskie reagują na sygnały dyskomfortu.
Dzięki temu film stanowi rzadki przykład kulturowej reprezentacji zgody, zgodnej z praktyką seksuologiczną.
Autonomia i władza w relacji
Jednym z najcenniejszych elementów filmu jest sposób przedstawienia nierówności władzy. Różnice statusu – profesor, studentka, żona-naukowczyni – nie są ukrywane ani spłycane. Wręcz przeciwnie: film pozwala zobaczyć:
- wpływ różnic statusu na poczucie wolności, pewności i sprawczości,
- rozwój relacyjnej równowagi,
- proces odzyskiwania głosu przez kobiety,
- przechodzenie od hierarchii nieuświadomionej do świadomej i renegocjowanej.
Z czasem to kobiety w relacji stają się osobami kluczowymi dla jej kształtu i trwałości – co jest interesującym odwróceniem klasycznego filmowego schematu i spójną reprezentacją procesu odzyskiwania sprawczości.
Seksuologicznie: film o kobiecej seksualności i integralności
Z perspektywy seksuologicznej film jest wyjątkowy. Unika klisz:
- kobieca seksualność nie jest pokazana jako pasywna lub reaktywna,
- relacja między kobietami nie jest seksualizowana „dla męskiego oka” (tzw. male gaze),
- erotyka nie jest oderwana od emocji i relacyjnego kontekstu.
Zamiast tego film przedstawia pełną, wielowymiarową kobiecą seksualność z:
- pragnieniami,
- granicami,
- wstydem i odwagą,
- zdolnością do autonomicznego podejmowania decyzji.
Nawet odniesienia do BDSM są psychologicznie uzasadnione – pokazują, że intensywność erotyczna może być zarówno sposobem ekspresji emocji, jak i narzędziem negocjowania bliskości. To rzadkość w kinie, które zwykle używa BDSM jako elementu sensacyjności lub tabuizacji.
Społeczny kontekst: stres mniejszościowy jako niewidzialny antagonista
Największym antagonistą filmu nie jest żaden z bohaterów. Jest nim społeczeństwo.
Z perspektywy psychologicznej jest to niezwykle prawidłowe ujęcie, w pełni zgodne z modelem stresu mniejszościowego Meyera (2003). Film pokazuje:
- jak stygmatyzacja i brak akceptacji zwiększają napięcia w relacji,
- jak presja społeczna wymusza ukrywanie prawdy o sobie,
- jak izolacja i lęk przed oceną wpływają na zdrowie psychiczne,
- jak społeczne normy mogą zniszczyć nawet stabilną, zdrową relację.
To cenne, bo współcześnie wiemy, że osoby żyjące w CNM doświadczają podwyższonego poziomu stresu mniejszościowego nie z powodu samej struktury relacji, lecz z powodu społecznych reakcji na nią (Moors et al., 2021).
W filmie dokładnie to widzimy:
- relacja jest źródłem wsparcia,
- społeczeństwo – źródłem cierpienia.
Podsumowanie
“Professor Marston and the Wonder Women” to film, który pokazuje relację „od środka”, a nie przez pryzmat norm. Jego wyjątkowość wynika z tego, że jest:
- psychologicznie rzetelny,
- seksuologicznie realistyczny,
- wolny od stereotypów i uproszczeń,
- opowiedziany z empatią i świadomością złożoności ludzkich relacji.
Nie jest to film o „szalonym trójkącie”, lecz film o próbie stworzenia bliskości poza społecznym formatem. W kulturze, która zwykle albo idealizuje, albo piętnuje poliamorię lub pokazuje z perspektywy tzw. male gaze, ten film jest jedną z najważniejszych reprezentacji normalizujących tę formę relacji. Jest zaproszeniem do refleksji nad autonomią, zgodą i możliwością budowania więzi na własnych warunkach – niezależnie od norm kulturowych.
Bibliografia
- Gupta, S., Sanner, C., Tarantino, M., & Tillett, J. I. S. (2023). A grounded theory of unlearning monogamy: Polyamory and the deconstruction of dominant relational scripts. Journal of Social and Personal Relationships.
- Meyer, I. H. (2003). Prejudice, social stress, and mental health in lesbian, gay, and bisexual populations: Conceptual issues and research evidence. Psychological Bulletin, 129(5), 674–697.
- Scoats, R. (2021). Students’ constructions of sexual consent as a communicative act. Psychology & Sexuality.
