Film “Oh. What. Fun.” (premiera 3.12.2025) to świąteczna komedia, która stawia w centrum niewidzialną pracę kobiet i stereotypowe role matek, pokazując zarówno ich psychiczną dynamikę, jak i społeczne oczekiwania wobec płci. W tej recenzji przyglądam się, jak film reprezentuje role kobiet w mediach, jakie mechanizmy psychospołeczne oddziałują na postrzeganie matczynej troski oraz jakie przesłanie niesie ta produkcja w kontekście współczesnych badań naukowych.
Wprowadzenie – o czym jest film “Oh. What. Fun.”
“Oh. What. Fun.” to amerykańska komedia świąteczna z 2025 r. w reżyserii Michaela Showaltera. Główna bohaterka, Claire Clauster (Michelle Pfeiffer), to matka trójki dorosłych dzieci, która poświęca cały rok na przygotowanie idealnych świąt, a w nagrodę pragnie jedynie uznania ze strony rodziny i nominacji w telewizyjnym konkursie „Holiday Moms”.
Gdy jej bliscy przypadkowo ją zostawiają i wyjeżdżają bez niej, Claire podejmuje impulsywną decyzję, by dotrzeć na nagranie programu na własną rękę. Przez wiele osób film ten jest krytycznie oceniany, jako słaby jakościowo i narracyjnie, mimo obsady gwiazdorskiej.
Kontekst psychologiczny: emocjonalna i niewidzialna praca kobiet
Z perspektywy psychologicznej, kluczowym motywem filmu jest rola emocjonalna przypisywana matce – kobiecie, która „trzyma rodzinę razem” bez uznania i wsparcia innych członków rodziny. Terminy takie jak praca emocjonalna odnoszą się do wysiłku regulowania własnych i cudzych emocji, który często przypada kobietom w relacjach rodzinnych i społecznych. Badania pokazują, że kobiety znacznie częściej podejmują się tej pracy, co prowadzi do jej niewidzialności, przeciążenia, stresu i wypalenia w sytuacjach codziennych obciążeń.
W filmie Claire jest przedstawiona jako osoba, która w sposób niemal automatyczny bierze na siebie odpowiedzialność za logistykę, emocje i atmosferę świąt – bez realnej negocjacji roli z innymi. To odzwierciedla to, co psychologia społeczna i feministyczna identyfikuje jako „niewidzialną pracę kobiet”: troskę o innych, organizowanie przestrzeni emocjonalnej oraz dbanie o relacje, które nie są formalnie ani zauważalnie wynagradzane.
To ważne, bo sposób, w jaki media przedstawiają role rodzicielskie, wpływa na społeczne oczekiwania wobec płci. Zwłaszcza w rodzinnych filmach czy serialach. Narracje często utrwalają schematy: matka jako opiekunka, organizatorka, mediatorka konfliktów, podczas gdy ojciec pozostaje postacią mniej emocjonalnie zaangażowaną.
Perspektywa feministyczna: stereotypy i reprezentacja
Z feministycznego punktu widzenia, chociaż film próbuje przewartościować typowe świąteczne historie, prezentując centralną postać kobiecą, ostatecznie pozostaje utkany w starych schematach. Claire pragnie uznania, jednak jej marzenie redukuje się do „bycia zauważoną” na konkursie telewizyjnym. To może sugerować, że kobieca wartość jest nadal mierzona zewnętrznym uznaniem, a nie autonomią czy sprawczością.
Badania nad mediami pokazują, że filmy często utrwalają stereotypowe role płciowe. Zarówno w zakresie treści (kobiety częściej pojawiają się jako matki, opiekunki, emocjonalne centrum rodziny), jak i w sposobie narracji. Nawet tam, gdzie pojawiają się silne kobiece postaci, ich rola często jest zawężona do obszaru prywatnego i emocjonalnego, a nie zawodowego czy społecznego.
Ponadto badania nad reprezentacją płci w kinie pokazują, że równowaga głosów narracyjnych i rola kobiet w fabule pozostaje nierówna. Media wpływają na postrzeganie ról płciowych zarówno przez dzieci, jak i dorosłych – wzmacniając lub kwestionując stereotypy kulturowe.
Psychologia narracji i tożsamości
Z psychologicznej perspektywy film porusza temat poszukiwania tożsamości i uznania. Claire utożsamia własną wartość z rolą, którą wykonuje dla innych – co koreluje z psychologicznymi mechanizmami samowartościowania i opieki nad sobą.
Jednak narracja filmu nie prowadzi do głębszej refleksji nad tym, jak podzielić obowiązki i jak pielęgnować własne potrzeby. Zamiast tego koncentruje się na klasycznym motywie rodzinnych napięć i pogodzenia się, co może być interpretowane jako utrwalanie status quo, a nie transformacja społeczna.
„Czułość dla siebie” — praktyczna pomoc w regulacji emocji
Historia Claire z filmu Oh. What. Fun. nie jest jednostkowym przypadkiem, lecz przykładem dobrze opisanego w psychologii zjawiska przeciążenia odpowiedzialnością emocjonalną, które szczególnie nasila się w okresie świątecznym. Badania pokazują, że to właśnie wtedy wzrasta poziom stresu, napięcia, poczucia samotności i presji spełniania oczekiwań. Zwłaszcza u osób, które na co dzień pełnią role opiekuńcze i organizacyjne. Zrozumienie tych mechanizmów jest ważnym krokiem, ale samo w sobie nie wystarcza. Równie istotne jest wdrażanie strategii, które wspierają ciało i układ nerwowy w powrocie do równowagi.
Z myślą o osobach doświadczających podobnego przeciążenia powstał program „Czułość dla siebie” – oparty na podejściach potwierdzonych empirycznie, takich jak Terapia Akceptacji i Zaangażowania (ACT), Somatic Experiencing (SE), Analiza Funkcjonalna (FAP) oraz uważność (mindfulness). Program oferuje konkretne, praktyczne narzędzia autoregulacji, które pomagają reagować na presję, lęk, konflikty i samotność w sposób łagodny, świadomy i wspierający dobrostan.
Dzięki tej pracy możliwe staje się:
- przyjmowanie własnych doświadczeń bez surowej samokrytyki,
- stopniowe wypracowywanie granic w relacjach,
- wzmacnianie wewnętrznego poczucia bezpieczeństwa,
- regulowanie układu nerwowego w obciążających momentach.
Jeśli – podobnie jak Claire – okres świąteczny uruchamia silne reakcje emocjonalne, poczucie napięcia lub wyczerpania, warto potraktować to nie jako osobistą porażkę, lecz sygnał przeciążenia systemu. Samoregulacja i samowspółczucie nie są cechami „wrodzonymi”, lecz umiejętnościami, które można rozwijać stopniowo, z uważnością i troską o siebie.
Kliknij w powyższe zdjęcie by dowiedzieć się więcej o 10-dniowym programie regulacji układu nerwowego!
Podsumowanie
Z feministycznego i psychologicznego punktu widzenia, “Oh. What. Fun.”:
- próbuje zwrócić uwagę na niewidzialną pracę kobiet oraz tradycyjne role matki w kontekście rodzinnych świąt;
- reprezentuje znane schematy medialne, które często wzmacniają stereotypy płciowe;
- prezentuje bohaterkę, której wartości i tożsamość są uzależnione od uznania społecznego, co odzwierciedla mechanizmy pracy emocjonalnej;
- nie przełamuje fundamentalnych patriarchalnych narracji, które redukują kobiece role do obszaru prywatnego i emocjonalnego;
- niewystarczająco głęboko analizuje możliwość redystrybucji pracy rodzinnej i opieki między płciami.
Podsumowując, film choć aspiruje do feministycznego przewartościowania gatunku świątecznej komedii, z naukowego punktu widzenia wciąż pozostaje w ramach tradycyjnych schematów reprezentacji kobiet w mediach, co psychologia i badania nad rolami płciowymi interpretują jako utrwalanie, a nie krytykę stereotypów.
Bibliografia
- Brown, L. S. (2018). Feminist therapy (2nd ed.). American Psychological Association.
- Collins, R. L. (2011). Content analysis of gender roles in media: Where are we now and where should we go? Sex Roles, 64(3–4), 290–298.
- Daminger, A. (2019). The cognitive dimension of household labor. American Sociological Review, 84(4), 609–633.
- Eagly, A. H., & Wood, W. (2012). Social role theory. In P. A. M. Van Lange, A. W. Kruglanski, & E. T. Higgins (Eds.), Handbook of theories of social psychology (pp. 458–476). Sage.
- Gilligan, C. (1982). In a different voice: Psychological theory and women’s development. Harvard University Press.
- Green, M. C., & Brock, T. C. (2000). The role of transportation in the persuasiveness of public narratives. Journal of Personality and Social Psychology, 79(5), 701–721.
- Hare-Mustin, R. T. (1986). Family change and gender differences: Implications for theory and practice. Family Process, 25(1), 7–21.
- Hochschild, A. R. (1983). The managed heart: Commercialization of human feeling. University of California Press.
- Hochschild, A. R., & Machung, A. (2012). The second shift. Penguin Books.
- Lauzen, M. M. (2023). The celluloid ceiling: Behind-the-scenes employment of women on the top U.S. films of 2022. Center for the Study of Women in Television & Film, San Diego State University.
- Maté, G., & Maté, D. (2022). The myth of normal: Trauma, illness, and healing in a toxic culture. Avery Publishing.
- McAdams, D. P. (2001). The psychology of life stories. Review of General Psychology, 5(2), 100–122.
- Offer, S., & Schneider, B. (2011). Revisiting the gender gap in time-use patterns: Multitasking and well-being. American Sociological Review, 76(6), 809–833.
- Ward, L. M. (2016). Media and sexual socialization. Current Opinion in Psychology, 11, 24–28.
