Wyniki pierwszej tury wyborów mogą budzić frustrację, zmęczenie, złość czy poczucie bezsilności. Jednak teraz – między pierwszą a drugą turą – mamy realny wpływ na kształt demokracji i własne poczucie sprawczości. Nawet jeśli brakuje entuzjazmu, decyzja o udziale w drugiej turze może być aktem psychicznej odporności i troski o wspólnotę.
Sprawczość nie wymaga entuzjazmu – tylko decyzji
W mediach społecznościowych i rozmowach prywatnych coraz częściej słyszę: „To już nic nie zmieni”, „Nie mam siły”, „Obojętnie, kto wygra”. Choć te emocje są dla mnie całkowicie zrozumiałe, psychologia pokazuje, że decyzja o działaniu – nawet w obliczu zniechęcenia – jest jednym z fundamentów naszego dobrostanu.
Badania Edwarda Deciego i Richarda Ryana (2000), twórców teorii autodeterminacji, podkreślają, że poczucie wpływu i działania zgodnego z własnymi wartościami wzmacnia naszą odporność psychiczną. Nawet wtedy, gdy nie prowadzi do natychmiastowego efektu. Albert Bandura (1997) wskazywał, że samo podejmowanie działań zwiększa poczucie kompetencji i sensu, co chroni nas przed wypaleniem.
Wyuczona bezradność to realne zagrożenie – nie tylko polityczne
Martin Seligman (1975) wprowadził pojęcie wyuczonej bezradności, czyli stanu, w którym człowiek – po serii doświadczeń braku wpływu – przestaje próbować. To zjawisko nie dotyczy tylko życia osobistego. W społeczeństwach, które nie czują wpływu na decyzje polityczne, częściej pojawiają się zjawiska takie jak:
- bierność obywatelska,
- pogłębianie się nierówności,
- spadek zaangażowania w życie społeczne,
- rosnący cynizm i alienacja.
Badania wskazują też na związek pomiędzy poczuciem bezsilności a objawami depresji i lęku (Peterson et al., 1993). Udział w drugiej turze – nawet bez wiary w idealny wynik – może działać jak psychologiczny akt przeciwdziałania tej dynamice.
Demokracja to proces, nie finał talent show
Z socjologicznego punktu widzenia demokracja to ciągłość i relacja, a nie jednorazowe wydarzenie. Norris (2011) opisuje demokrację jako system „napięcia i nieustannego zaangażowania”, który opiera się na przekonaniu, że zmiana społeczna rzadko jest natychmiastowa – jednak zawsze możliwa.
Głosowanie w drugiej turze to nie tylko kontynuacja procedury. To świadome podjęcie roli uczestnika wspólnoty, która rozwija się nie tylko poprzez wielkie zwroty akcji, a także przez codzienne decyzje ludzi, którzy – mimo zmęczenia – nadal wierzą, że ich głos ma znaczenie.
Nie musisz czuć euforii, by działać z sensem
W psychologii o wartościach mówi się jasno: to, co dla nas ważne, może być silniejszym kompasem niż chwilowe emocje. W badaniach Kristin Neff i Christophera Germera (2013) nad współczuciem dla samego siebie podkreślano, że działanie z łagodnością wobec siebie – mimo zmęczenia i frustracji – jest formą dojrzałej odwagi.
Nie musisz ogromnej nadziei. Wystarczy, że będziesz obecnx w tym, co uważasz za ważne. To często więcej niż zrobienie „czegoś wielkiego” – to działanie w zgodzie ze sobą.
Nadal masz sprawczość – co możesz zrobić już teraz?
🧠 Nazwij emocje. Złość, smutek czy zniechęcenie nie wykluczają sprawczości. Są jej częścią.
🗣️ Porozmawiaj. Z kimś bliskim, z grupą, nawet w komentarzu online. Dialog zmniejsza poczucie izolacji.
💬 Zastanów się, co dla Ciebie najważniejsze. Czy to równość? Bezpieczeństwo? Prawa człowieka? Trudno mieć idealnego kandydata – jednak łatwiej głosować w imię wartości.
🗳️ Idź zagłosować. Nawet jeśli nie masz przekonania – zrób to dla siebie. Dla swojego prawa do współdecydowania.
Zakończenie – historia nie kończy się na jednej turze
Zarówno psychologia, jak i historia pokazują: społeczna zmiana nie dzieje się od razu. Jednak dzieje się – krok po kroku, akt po akcie. Nie musimy czuć się gotowi, by działać. Wystarczy, że nie zrezygnujemy.
Bibliografia
- Bandura, A. (1997). Self-efficacy: The exercise of control. New York, NY: W. H. Freeman.
- Deci, E. L., & Ryan, R. M. (2000). The “what” and “why” of goal pursuits: Human needs and the self-determination of behavior. Psychological Inquiry, 11(4), 227–268.
- Neff, K. D., & Germer, C. K. (2013). A pilot study and randomized controlled trial of the mindful self‐compassion program. Journal of Clinical Psychology, 69(1), 28–44.
- Norris, P. (2011). Democratic deficit: Critical citizens revisited. Cambridge University Press.
- Peterson, C., Maier, S. F., & Seligman, M. E. P. (1993). Learned helplessness: A theory for the age of personal control. New York, NY: Oxford University Press.
- Seligman, M. E. P. (1975). Helplessness: On depression, development, and death. San Francisco, CA: W. H. Freeman.
