Demiseksualność i demiromantyczność to orientacje, w których bliskość emocjonalna staje się warunkiem pojawienia się seksualnego lub romantycznego pociągu. Dla wielu osób to naturalny sposób doświadczania relacji. Jednak z perspektywy społecznej często bywa błędnie interpretowany jako „powolność”, „wybiórczość” czy „brak zainteresowania”. Tymczasem demiseksualność i demiromantyczność opisują różnorodny, w pełni prawidłowy sposób reagowania na innych ludzi, w którym więź, zaufanie i bezpieczeństwo emocjonalne odgrywają kluczową rolę.
Wprowadzenie
15.12 – Dzień Świadomości nt. Demipłciowości
Demiseksualność oraz demiromantyczność to orientacje zyskujące coraz większe zainteresowanie w dyskursie naukowym i psychologicznym. Oba pojęcia opisują specyficzne wzorce przyciągania, w których emocjonalna bliskość i więź stają się warunkiem doświadczenia seksualnej lub romantycznej atrakcji. Choć nadal istnieje pewien niedosyt badań empirycznych w tej dziedzinie, dostępne publikacje pozwalają na ugruntowanie tych koncepcji w wiarygodnym kontekście.
Co oznacza demiseksualność?
Demiseksualność jest uznawana za orientację seksualną należącą do szerszego spektrum aseksualności. Jednak demiseksualność i aseksualność to nie to samo. Osoby demiseksualne mogą identyfikować się jako heteroseksualne, homoseksualne, biseksualne czy panseksualne. Zależnie od tego, jak definiują pociąg wobec osób.
Osoba demiseksualna nie doświadcza tzw. pierwotnego pociągu seksualnego – pontanicznego pociągu do kogoś na podstawie wyglądu, zapachu lub pierwszego wrażenia. Pojawia się ono dopiero po nawiązaniu silnej więzi emocjonalnej z drugą osobą.
W praktyce:
- Demiseksualni ludzie zazwyczaj nie odczuwają natychmiastowego pociągu do obcyinnych osób lub osób widzianych okazjonalnie.
- Atrakcyjność może narastać stopniowo wraz z budowaniem zaufania, intymności i wspólnych doświadczeń – czas i głębokość więzi są indywidualne.
Ważna różnica
Demiseksualność to orientacja, a nie wybór zachowań czy preferencja. Osoby demiseksualne nie „decydują się” na seks dopiero po bliskości. To ich układ nerwowy i doświadczenie pociągu tak funkcjonują.
Dla osób profesjonalnie pracujących w obszarze psychologii, seks coachingu czy seksuologii wiedza, wrażliwość i kompetencja w tym obszarze są kluczowa. W celu lepszego zrozumienia aseksualności, polema ksiązkę autorstwa Anny Niemczyk “Aseksualność. Czwarta orientacja” – oczami psycholożki.
Polecam także posłuchać podcastu ze wspaniałą Justyną Bułdys ze Stowarzyszenia Asfera! 🙂
Na stronie Stowarzyszenia Aspera znajdziesz mapkę rekomendowanych przez Stowarzyszenie osób specjalistycznych, w śród którym jestem również ja ( i przyznaję, że dumnie!).
Czym jest demiromantyczność?
Demiromantyczność odnosi się do romantycznego pociągu w analogiczny sposób, w jaki demiseksualność odnosi się do atrakcji seksualnej.
Pociąg romantyczny jest najczęściej opisywany jako uczucie zauroczenia, zakochania lub chęci budowania romantycznego związku, i może być skierowany wobec:
- osób tej samej płci (homoromantyczność),
- osób innej płci (heteroromantyczność),
- osób wielu płci (biromantyczność, panromantyczność),
- osób niezależnie od płci (autoromantyczność, omniromantyczność),
- lub nie występować wcale (aromantyczność; Yule, Brotto & Gorzalka, 2017).
W badaniach nad orientacją romantyczną podkreśla się, że pociąg romantyczny jest doświadczeniem subiektywnym i neurologicznie odmiennym od pożądania seksualnego, związanym przede wszystkim z systemami więzi i nagrody w mózgu (np. Feldman, 2017; Diamond, 2003). W wielu modelach psychologicznych opisuje się go jako element tożsamości, wpływający na sposób nawiązywanie relacji, jednak nie determinuje zachowań seksualnych.
Osoba demiromantyczna nie doświadcza pociągu romantycznego do kogoś, kogo dopiero poznała. Romantyczne uczucia – jak zakochanie, intensywna tęsknota czy pragnienie związku – pojawiają się dopiero po nawiązaniu głębokiej relacji emocjonalnej.
To oznacza, że samo „bycie miłym” lub „atrakcyjnym” nie wywoła natychmiastowej tęsknoty czy chęci bycia z kimś w romantyczny sposób. Potrzebna jest głębsza więź psychologiczna i emocjonalna zanim pojawią się romantyczne odczucia.
Aseksualność vs demiseksualność
Choć demiseksualność jest często umieszczana w spektrum aseksualności, to nie jest to synonim:
- Osoby aseksualne zazwyczaj nie doświadczają pociągu wobec innych osób (lub jest on bardzo niski).
- Osoby demiseksualne mogą doświadczać pociągu seksualnego, jednak tylko po silnej więzi emocjonalnej.
Dlaczego to ma znaczenie? Kontekst psychologiczny i społecznokulturowy
Zrozumienie demiseksualności i demiromantyczności jest ważne, ponieważ:
- Wzmacnia akceptację różnorodności doświadczeń romantycznych i seksualnych – co jest szczególnie pomocne w pracy z osobami, które były wcześniej niezrozumiane lub błędnie klasyfikowane w systemach medycznych.
- Pomaga w relacjach interpersonalnych: osoby partnerskie tych osób mogą lepiej rozumieć, dlaczego szybkość rozwoju pociągu i bliskości emocjonalnej może różnić się u ich bliskich.
- Odciąża od stereotypów typu: „jeśli ktoś nie doświadcza pociągu od razu, to coś jest nie tak” – co jest mylne i niepoparte empirycznie.
Podsumowanie
Demiseksualność i demiromantyczność opisują sposób doświadczania pociągu, w którym emocjonalna bliskość i bezpieczna więź stanowią warunek jego pojawienia się. Nie oznacza to ani braku libido, ani unikania zachowań seksualnych czy randkowych. Kluczowy jest kontekst, a nie „działanie”: osoba demiseksualna lub demiromantyczna może pragnąć relacji, czerpać satysfakcję z intymności czy seksu. Jednak pociąg pojawia się dopiero wtedy, gdy istnieje głęboka więź, zaufanie i emocjonalne bezpieczeństwo.
Choć literatura naukowa dotycząca tych orientacji dopiero się rozwija, coraz więcej badań oraz opisów klinicznych potwierdza ich ważność w zrozumieniu ludzkiej różnorodności seksualnej. Ujęcia z zakresu psychologii więzi, teorii emocji i współczesnej seksuologii wskazują, że dla części osób właśnie relacyjność – nie bodźce fizyczne – jest podstawowym źródłem uruchamiania pociągu.
Modele oparte na spektrum aseksualności podkreślają, że demiseksualność i demiromantyczność nie są „odmianą aseksualności” ani „mniejszą intensywnością pożądania”. Stanowią odrębną konfiguracją tego, kiedy i dlaczego pojawia się zainteresowanie seksualne i/lub romantyczne.
Tym samym są one w pełni uznawanymi, znaczącymi elementami ludzkiej seksualności, które pomagają lepiej rozumieć potrzeby osób funkcjonujących w oparciu o bliskość, emocjonalną wrażliwość i bezpieczeństwo relacyjne.
Bibliografia
- Ace Community Survey Summary Report. (2020). Asexual Visibility & Education Network (AVEN).
- Bogaert, A. F. (2015). Asexuality: What it is and why it matters. Journal of Sex Research, 52(4), 362–379.
- Brotto, L. A., Knudson, G., Inskip, J., Rhodes, K., & Erskine, Y. (2010). Asexuality: A mixed-methods approach.Archives of Sexual Behavior, 39, 599–618.
- Copulsky, D., & Hammack, P. L. (2023). Asexuality, graysexuality, and demisexuality: Distinctions in desire, behavior, and identity. Journal of Sex Research, 60(2), 221–230.
- Prause, N., & Graham, C. A. (2007). Asexuality: Classification and characterization. Archives of Sexual Behavior, 36, 341–356.
