O wypaleniu w zawodach pomocowych mówi się dużo, jednak najczęściej w jednym tonie: jak wytrzymać więcej. Jak lepiej się zorganizować, szybciej zregenerować, sprawniej wrócić do pełnej wydajności. Marta Szydłowska i Sebastian Korfel odwracają to pytanie. Nie interesuje ich, jak dopasować człowieka do nadmiaru. Sprawdzają jakie warunki są konieczne, żeby zdolność do pomagania dało się utrzymać przez lata. To przesunięcie akcentu jest największą wartością tej książki i powodem, dla którego warto po nią sięgnąć.
Książka miała premierę 1 września 2026 roku! Można ją zakupić na stronie Gdańskiego Wydawnictwa Psychologicznego.
Trzecia fala jako fundament
Książka jest wyraźnie osadzona w podejściach trzeciej fali terapii poznawczo-behawioralnej: terapii akceptacji i zaangażowania (ACT), terapii skoncentrowanej na współczuciu (CFT) oraz psychoterapii opartej na analizie funkcjonalnej (FAP). Ten wybór nie jest przypadkowy. Każde z tych podejść wnosi do rozmowy o wypaleniu coś, czego brakuje w poradnikach nastawionych wyłącznie na zarządzanie stresem.
ACT pozwala zapytać, po co właściwie pomagamy. A w drugim kroku odróżnić działanie w zgodzie z własnymi wartościami od działania napędzanego poczuciem winy czy lękiem przed oceną. CFT daje język do opisu samokrytyki, która w zawodach pomocowych bywa mylona z profesjonalizmem. Pokazuje również, że współczucie kierowane do siebie nie jest pobłażaniem, lecz warunkiem tego, by współczucie dla innych się nie wyczerpało. FAP z kolei przypomina, że pomaganie dzieje się w relacji, a relacja wymaga obecności, autentyczności i odwagi po obu stronach.
Autorka i autor nie traktują tych nurtów jak ozdobnika teoretycznego. Stanowią one ramę, z której wynikają konkretne propozycje pracy własnej. Książka zawiera wiele praktycznych ćwiczeń, dzięki którym lektura nie jest teoretyczna. Staje się okazją do przyjrzenia się własnym granicom, zasobom i temu, co w pomaganiu nadal daje sens i satysfakcję.
Nie tylko dla osób pomagających zawodowo
Formalnie adresatami są osoby, które wspierają innych zawodowo. W praktyce krąg odbiorców jest znacznie szerszy. Z przeciążeniem, trudnością w stawianiu granic i odkładaniem własnych potrzeb “na później” mierzy się każdy, kto opiekuje się bliskimi, kieruje zespołem, uczy albo po prostu jest osobą, do której inni przychodzą ze swoimi sprawami.
Dla takich osób czytających książka ma dodatkowy walor psychoedukacyjny. Przystępne wprowadzenie w ACT, CFT i FAP pozwala zrozumieć, jak współczesna psychologia myśli o emocjach, wartościach, relacjach i stosunku do samego siebie. To wiedza przydatna niezależnie od tego, czy ktoś kiedykolwiek usiądzie w gabinecie po którejkolwiek stronie.
Jakość życia osoby wspierającej to nie sprawa prywatna
Najważniejsza, moim zdaniem, teza tej książki dotyczy znaczenia, jakie ma poziom życia osób wspierających. Autorka wraz z autorem konsekwentnie podkreślają, że dobrostan osoby pomagającej nie jest dodatkiem do pracy, ani nagrodą za jej dobre wykonanie. Jest jej częścią składową, niezbędną.
Warto doprowadzić tę myśl do końca. Psycholożka i wykładowczyni, która z nadmiaru pracy nie jest w stanie zadbać o siebie, staje przed trudnym pytaniem: czego właściwie uczy osoby studenckie? Edukacja nie sprowadza się do przekazywania wiedzy. Ludzie uczą się przede wszystkim przez obserwację. Patrzą, jak osoby nauczycielskie zachowują się na co dzień i jakich wyborów dokonują. To właśnie zachowanie modeluje treści, które mają zostać przekazane. Można wygłosić znakomity wykład o granicach i trosce o siebie. Można też jednocześnie całą swoją postawą pokazywać, że odpoczynek jest w tym zawodzie luksusem, a przemęczenie dowodem zaangażowania. Zapamiętana zostanie ta druga lekcja.
To samo dotyczy gabinetu, superwizji, zespołu. Osoba, która sama funkcjonuje na granicy wyczerpania, przekazuje dalej nie tylko treść swojej pracy, lecz także wzorzec jej wykonywania. W tym sensie “Równowaga w pomaganiu” jest książką o odpowiedzialności zawodowej, a nie o komforcie. Troska o siebie przestaje być w niej sprawą prywatną i staje się elementem etyki zawodu.
Problem systemu
Nie da się także nie zauważyć, że w świetle polskich warunków pracy w zawodach pomocowych (psychologia, medycyna, psychoterapia, praca socjalna i wiele innych) książka uwypukla problemy systemowe. Niskie pensje, brak możliwości zatrudnienia na etat, konieczność pracy w wielu miejscach, angażowanie się w wiele działań – to nie sprzyja dbaniu o to, co konieczne w tej pracy. Warto zatem, by książka była pretekstem do debaty w tym temacie. Jeżeli lekarze, psycholożki, terapeutki, to bedą ludzie na skraju wyczerpania – czy będą w stanie tak naprawdę pomagać innym?
Według prognoz Światowej Organizacji Zdrowia w 2030 roku depresja będzie jedną z trzech głównych przyczyn obciążenia chorobami na świecie. Już dziś z zaburzeniami psychicznymi żyje ponad miliard osób. Najczęstsze są zaburzenia lękowe i depresyjne. Coraz więcej ludzi będzie więc potrzebować pomocy psychologicznej, psychoterapeutycznej i psychiatrycznej.
Tymczasem nie tylko córa mniej ludzi wykonuje te zawody, a także krócej się w nich utrzymują. Na 100 tysięcy mieszkańców przypada na świecie średnio 13 osób pracujących w ochronie zdrowia psychicznego. Oznacza to rosnącą presję na tych, którzy pomagają. Tym ważniejsze staje się pytanie, w jakiej kondycji będą oni tę pracę wykonywać. Książka Szydłowskiej i Korfela odpowiada na potrzebę, która będzie się tylko pogłębiać.
Dla kogo jest ta książka?
“Równowaga w pomaganiu” to książka potrzebna i dobrze pomyślana. Łączy rzetelne zaplecze teoretyczne z praktycznym nastawieniem, a przy tym mówi do osób pomagających bez moralizowania i bez taniego pocieszania. Polecam ją psychoterapeutkom i psychoterapeutom, psycholożkom i psychologom, osobom pracującym w ochronie zdrowia, edukacji i pomocy społecznej. To także qfantatysyczna pozycja dla osób studiujących na kierunkach pomocowych, którzy dopiero budują swój sposób bycia w zawodzie. Polecam ją również wszystkim, którzy wspierają bliskich, i coraz rzadziej pytają siebie, jak sami się z tym mają.
To jedna z tych pozycji, do których warto wracać, by móc pomagać długo.
