Czy seksualność naprawdę kończy się wraz z młodością? Badania pokazują coś zupełnie innego – bliskość i intymność w późniejszym wieku mają ogromne znaczenie dla zdrowia i szczęścia. W tym artykule obalam stereotypy, pokazując jak wygląda seksualność seniorów w świetle rzetelnych badań.
Seksualność seniorów?
Seksualność wciąż bywa postrzegana jako domena ludzi młodych. Bliskość erotyczna i intymna osób starszych często otaczana jest tabu lub bywa bagatelizowana. Tymczasem badania pokazują, że potrzeba czułości, bliskości i aktywności seksualnej nie zanika wraz z wiekiem, choć może przybierać inne formy i znaczenia (Gewirtz-Meydan & Ayalon, 2018).
Warto zatem przyjrzeć się, jak nauka obala stereotypy dotyczące seksualności w późniejszym okresie życia. Rozmowa na ten temat jest istotna dla zdrowia psychicznego i jakości relacji.
Stereotypy a rzeczywistość
Najczęstszy mit dotyczy przekonania, że wraz z wiekiem zainteresowanie seksem „naturalnie wygasa”. Badania pokazują, że znacząca część osób starszych pozostaje aktywna seksualnie. W jednym z badań populacyjnych aż 40% kobiet i 54% mężczyzn w wieku 65–74 lat deklarowało kontakty seksualne w ciągu ostatniego roku (Lindau et al., 2007). Aktywność ta spada z wiekiem, jednak nie zanika całkowicie. W wielu przypadkach utrzymuje się także w ósmej czy dziewiątej dekadzie życia!!:)
Drugim stereotypem jest utożsamianie seksualności wyłącznie ze współżyciem. Tymczasem dla wielu osób starszych seksualność oznacza przede wszystkim czułość, dotyk, poczucie więzi i intymności, a nie jedynie akty penetracyjne (Fileborn et al., 2017). Taka redefinicja seksualności staje się źródłem satysfakcji i pozwala dostosować relacje do zmieniających się możliwości fizycznych.
Zdrowie a seksualność
Zmiany fizjologiczne związane z wiekiem – takie jak spadek poziomu estrogenów i testosteronu, przewlekłe choroby czy skutki uboczne leków – mogą wpływać na funkcjonowanie seksualne i komfort w relacjach. Nie oznacza to jednak, że satysfakcjonujące życie intymne musi się zakończyć. Badania pokazują, że otwarta komunikacja w parze oraz dostęp do profesjonalnego wsparcia medycznego i psychoseksualnego znacznie zwiększają szanse na utrzymanie bliskości i pożądania (DeLamater & Koepsel, 2015). Dużym wsparciem jest również seks coaching czy coaching intymności.
Duże badanie populacyjne przeprowadzone w USA wykazało, że starsze osoby, które utrzymywały aktywność seksualną, częściej deklarowały wyższy poziom satysfakcji z życia. Badanie to wskazało na związek z lepszym zdrowiem psychicznym, niezależnie od wieku czy stanu zdrowia (Lindau et al., 2007). Podobne wyniki uzyskali Woloski-Wruble i współpracownicy (2010). Wskazali, że aktywność seksualna i bliskość w późniejszym wieku korelują z mniejszą depresyjnością i wyższym dobrostanem.
Badania jakościowe podkreślają, że seksualność osób starszych nie ogranicza się wyłącznie do współżycia. Obejmuje także czułość, dotyk i poczucie więzi. Te elementy są kluczowe dla psychicznego i emocjonalnego dobrostanu (Fileborn et al., 2017). Redefinicja bliskości – z uwzględnieniem zmian biologicznych i emocjonalnych – pozwala zachować satysfakcję seksualną i partnerską także w późniejszych dekadach życia.
Przełamywanie barier
Największym wyzwaniem dla seksualności w późniejszym wieku nie są wyłącznie zmiany biologiczne, lecz czynniki społeczne – ageizm, tabuizacja i stereotypy. Badania Hinchliff i Gott (2011) wskazują, że negatywne postawy wobec seksualności osób starszych prowadzą do wstydu i izolacji. Zniechęcają także do poszukiwania pomocy medycznej czy psychoseksualnej. W rezultacie wiele trudności pozostaje nierozpoznanych i nieleczonych. Dotyczy to między innymi trudności z erekcją, spadku libido czy bólu w trakcie współżycia, mimo że istnieją skuteczne metody wsparcia.
Z kolei przegląd Gewirtz-Meydan i Ayalon (2019) pokazał, że stereotypy dotyczące seksualności seniorów wpływają na jakość opieki zdrowotnej, gdyż lekarze i terapeuci często unikają pytań o życie intymne swoich pacjentów w starszym wieku. To dodatkowo utrwala milczenie i poczucie, że potrzeby seksualne nie są „odpowiednie” w późniejszym życiu.
Badania Fileborn i współpracowników (2015) z Australii podkreślają, że osoby starsze same deklarują potrzebę większej widoczności i normalizacji rozmów o seksualności – zarówno w mediach, jak i w gabinetach lekarskich. Wskazują także, że doświadczenia intymności i bliskości są kluczowe dla ich dobrostanu, niezależnie od wieku.
Dlatego tak istotne jest, by w edukacji zdrowotnej i praktyce klinicznej uwzględniać seksualność na każdym etapie życia. Oznacza to między innymi prowadzenie otwartej rozmowy w gabinetach. Ważne jest także uwrażliwianie osób pracujących w obszarach wsparcia na ageizm. Konieczne jest włączanie tematu seksualności seniorów do programów profilaktycznych i edukacyjnych. Tylko w ten sposób można przełamywać milczenie wokół potrzeb emocjonalnych i erotycznych osób starszych, i zapewniać im pełne prawo do zdrowia seksualnego.
Podsumowanie
Seksualność i potrzeba bliskości nie mają daty ważności – są integralnym elementem ludzkiego życia na każdym jego etapie. W późniejszym wieku mogą zmieniać formę, ale nie tracą znaczenia dla dobrostanu psychicznego i jakości relacji. Jak pokazują badania, aktywność seksualna i intymność wśród osób starszych wiążą się z większym poczuciem szczęścia, niższym poziomem depresji i wyższą satysfakcją z życia (Lindau et al., 2007; Woloski-Wruble et al., 2010).
To, jak postrzegamy seksualność w starszym wieku, zależy jednak w dużej mierze od kultury i norm społecznych. Ageizm i tabu sprawiają, że temat seksualności osób starszych bywa marginalizowany. W efekcie wiele osób unika rozmów o swoich potrzebach intymnych. Potwierdzają to przeglądy literatury (Hinchliff & Gott, 2011; Gewirtz-Meydan & Ayalon, 2019). Dlatego kluczowe znaczenie mają działania edukacyjne i zmiana narracji społecznej, które pokazują, że prawo do satysfakcjonującego życia seksualnego i emocjonalnego nie kończy się wraz z młodością.
Przełamywanie stereotypów wymaga także dostępności profesjonalnego wsparcia psychoseksualnego. Badania pokazują, że osoby starsze, które mogą rozmawiać z lekarzem lub terapeutą o swoich potrzebach intymnych, znacznie częściej utrzymują satysfakcjonujące życie seksualne i partnerskie (DeLamater & Koepsel, 2015; Fileborn et al., 2017). Oznacza to, że otwartość, edukacja i dostęp do pomocy mogą realnie poprawiać jakość życia w starszym wieku.
Bibliografia
- DeLamater, J., & Koepsel, E. (2015). Relationships and sexual expression in later life: A biopsychosocial perspective. Sexual and Relationship Therapy, 30(1), 37–59.
- Fileborn, B., Thorpe, R., Hawkes, G., Minichiello, V., Pitts, M., & Dune, T. (2017). Sex, desire and pleasure: Considering the experiences of older Australian women. Sexual and Relationship Therapy, 32(1), 62–76.
- Gewirtz-Meydan, A., & Ayalon, L. (2018). Why do older adults have sex? Approach and avoidance motivations of sex in later life. Journal of Sex Research, 55(2), 178–189.
- Gewirtz-Meydan, A., & Ayalon, L. (2019). Ageism and sexuality: A scoping review of the current literature. Current Sexual Health Reports, 11(1), 50–57.
- Hinchliff, S., & Gott, M. (2011). Seeking medical help for sexual concerns in mid- and later life: A review of the literature. Journal of Sex Research, 48(2–3), 106–117.
- Lindau, S. T., Schumm, L. P., Laumann, E. O., Levinson, W., O’Muircheartaigh, C. A., & Waite, L. J. (2007). A study of sexuality and health among older adults in the United States. New England Journal of Medicine, 357(8), 762–774.
- Woloski-Wruble, A. C., Oliel, Y., Leefsma, M., & Hochner-Celnikier, D. (2010). Sexual activities, sexual and life satisfaction, and successful aging in women. Journal of Sexual Medicine, 7(7), 2401–2410.
