Poliamoria coraz częściej pojawia się w rozmowach o relacjach, choć wciąż budzi wiele pytań i emocji. Badania pokazują, że o dobrostanie w relacjach niemonogamicznych decyduje nie „predyspozycja do CNM”, lecz komunikacja, regulacja emocji i poczucie bezpieczeństwa. W tym artykule znajdziesz rzetelne wskazówki, jak budować zdrowe i bezpieczne relacje niemonogamiczne. Niezależnie od tego, czy dopiero je rozważasz, czy masz z nimi doświadczenie.
23 listopada obchodzimy Dzień Poliamorii!
Zachęcam Cie do przeczytania aertkułu Poliamoria – co wartościowego może Tobie wnieść?
Czym jest poliamoria?
Poliamoria nie jest „brakiem zazdrości”, egzotyczną alternatywą dla monogamii ani próbą „naprawiania” relacji. Z badań wynika jednoznacznie, że osoby praktykujące konsensualna niemonogamię (z j. ang. consensual non-monogamy – CNM) czyli niemonogamię za zgodę, nie różnią się pod względem dobrostanu psychicznego od osób monogamicznych, a satysfakcja i stabilność związków w dużej mierze zależą nie od struktury relacji, lecz od jakości komunikacji, regulacji emocji i poziomu bezpieczeństwa psychicznego (Conley et al., 2017).
W rym artykule usiłujuę pokazać, jak budować zdrowe relacje niemonogamiczne z perspektywy psychologicznej i seksuologicznej.
Zazdrość – emocja, której nie trzeba się wstydzić
Zazdrość w poliamorii nie jest dowodem „braku predyspozycji do relacji konsensualnie niemonogamicznych”. Jest naturalną reakcją układu nerwowego na zmianę, lęk przed utratą czy odrzuceniem i niepewność. Badania pokazują, że w poliamorii dominuje tzw. „zazdrość konstruktywna”, którą osoby traktują jako sygnał dotyczacy ich potrzeb, a nie zagrożenie dla relacji.
Co pomaga?
- Normalizacja – akceptacja zazdrości (jak w przypadku kazdej innej emocji) obniża jej intensywność
- Identyfikowanie funkcji emocji – zazdrość często sygnalizuje potrzebę bezpieczeństwa, potwierdzenia, przewidywalności
- Metakomunikacja – rozmowa o emocji, a nie pod jej wpływem, znacząco redukuje konflikty
Ważne: osoby w relacjach konsensualnie nimonogamicznych (CNM) rzadziej łączą zazdrość z poczuciem „własności” partnera, a częściej z troską o jakość więzi.
Regulacja emocji to fundament bezpiecznych relacji CNM
Poliamoryczne relacje wprowadzają większą różnorodność bodźców emocjonalnych. Wymagają więc większej kompetencji regulacyjnej, nie dlatego, że „poliamoria jest trudniejsza”, lecz dlatego, że zwiększa liczbę sytuacji, które mogą aktywować system przywiązania.
Badania pokazują, że osoby poliamoryczne z wysoką zdolnością do regulacji emocji funkcjonują lepiej, odczuwają mniej lęku przywiązaniowego i lepiej radzą sobie z zazdrością.
Praktyki regulacyjne wspierające zdrowie psychiczne w CNM:
- Techniki ugruntowania (grounding, breathwork)
- Trening współczucia dla siebie (self-compassion; Neff, 2003)
- Rozpoznawanie aktywacji systemu przywiązania
- Świadome ustalanie granic, aby nie doprowadzać do przeciążenia
Poliamoria nie wymaga „bycia nienaruszalnym”. Wymaga świadomości własnych reakcji i narzędzi do ich samoregulacji.
Komunikacja – serce zdrowej niemonogamii i każdej innej relacji
W badaniach nad consensual non-monogamy to właśnie komunikacja jest najczęściej wymieniana jako kluczowy czynnik satysfakcji i stabilności relacji. Osoby w relacjach CNM:
- częściej prowadzą rozmowy o potrzebach,
- częściej mają wyższy poziom seksualnej i emocjonalnej transparentności,
- rzadziej opierają relacje na domysłach i założeniach.
Co wyróżnia komunikację w poliamorii?
- Jawność i negocjacja granic
Badania pokazują, że ukrywanie hierarchii w relacjach poliamorycznych zwiększa stres, natomiast jawność i rozmowa o strukturze relacji zmniejszają konflikty i wzmacniają poczucie bezpieczeństwa. - Zgoda jako proces, nie jednorazowa deklaracja
W relacjach CNM zgoda („consent”) funkcjonuje jako ciągła praktyka komunikacyjna, a nie punkt startowy – co istotnie zmniejsza ryzyko przekroczeń i nieporozumień. - Komunikacja o emocjach i reakcjach ciała
Szczególnie ważna, gdy jedna z osób partnerskich doświadcza aktywacji systemu przywiązania lub lęku. - „Repair talk” – rozmowy naprawcze
Badania Gottmana (2015) wykazują, że zdolność “naprawiania relacji” ma większe znaczenie niż unikanie konfliktów.
Bezpieczeństwo psychiczne w relacjach otwartych
Bezpieczeństwo psychiczne to poczucie, że można być sobą bez strachu przed odrzuceniem, karą czy krytyką. W kazdej relacji, a szczegółnie poliamorycznej ma to ogormne znaczenie i stanowi fundament – szczególnie ze względu na większą potrzebę transparentności i bliskości.
Co zwiększa bezpieczeństwo psychiczne?
- Spójność: deklaracje = działania
- Transparentność co do oczekiwań, planów i potrzeb
- Wspólne zasady i aktualizowanie ich wraz z rozwojem relacji
- Regularne check-iny emocjonalne
- Brak kar za szczerość (np. foch, ciche dni, wycofanie – znacznie nasilają stres)
Badania pokazują, że osoby w CNM z wysokim poziomem bezpieczeństwa psychicznego wykazują:
- mniejszy poziom lęku,
- większą pewność siebie,
- lepsze zdrowie psychiczne,
- większą stabilność w relacjach.
Czego unikać?
- ukrywania osób partnerskich lub kontaktu z nimi (zasada „don’t ask, don’t tell” często generuje niepotrzebny stres),
- domyślnych założeń typu: „powinnxśbyć już gotowx”,
- przekraczania granic „bo CNM tak wygląda”,
- porównań osób partnerskich.
Podsumowanie
Największym mitem o poliamorii jest to, że „trzeba się do niej nadać”. Badania są zgodne: to nie poziom zazdrości czy typ przywiązania decyduje o tym, czy CNM działa. To jakość komunikacji, zdolność do regulacji emocji i poziom bezpieczeństwa psychicznego w relacji ma kluczowe nzaczenie.
Poliamoria może wspierać zdrowie psychiczne, jeśli:
- jest oparta na świadomym wyborze,
- osoby mają narzędzia do regulacji emocji,
- komunikacja jest transparentna i dialogowa,
- granice są negocjowane i aktualizowane,
- relacje nie są sposobem na unikanie bliskości czy konfliktów.
To nie struktura relacji decyduje o dobrostanie, lecz jakość więzi.
Bibliografia
- Conley, T. D., Matsick, J. L., Moors, A. C., & Ziegler, A. (2017). Investigation of consensually non-monogamous relationships. Perspectives on Psychological Science.
- Gottman, J., & Gottman, J. (2015). The science of trust.
- Moors, A. C., Ryan, W., & Chopik, W. (2021). Psychological well-being in consensual non-monogamy. Journal of Social and Personal Relationships.
- Neff, K. (2003). Self-compassion: An alternative conceptualization of a healthy attitude toward oneself. Self and Identity.
